De Nederlandse zorg staat onder druk door stijgende kosten, personeelstekorten en een groeiende zorgvraag. Een verschuiving van behandeling naar preventie wordt vaak genoemd als oplossing. In de praktijk blijkt dit echter lastig te realiseren.

Volgens een recent rapport van Invest-NL ligt een belangrijk deel van dit probleem bij data. Om preventieve interventies te kunnen financieren en opschalen, moeten resultaten meetbaar zijn. In het huidige zorgsysteem ontbreekt daarvoor vaak de juiste data of is deze niet toegankelijk.

Meten wat werkt (en niet)

Data speelt een rol in alle fases van preventieve interventies. Vooraf is data nodig om de omvang van een probleem en de doelgroep te bepalen. Tijdens de uitvoering helpt data om voortgang te monitoren en bij te sturen. Achteraf is data essentieel om vast te stellen of de gewenste effecten daadwerkelijk zijn bereikt.

In de praktijk blijkt dit lastig. Data ontbreekt soms, is versnipperd over verschillende organisaties of voldoet niet aan de benodigde kwaliteit. Ook privacywetgeving en onduidelijkheid over datagebruik beperken de inzet van beschikbare gegevens. Deze beperkingen zorgen ervoor dat resultaten moeilijk aantoonbaar zijn. Daardoor blijven interventies vaak steken in kleinschalige pilots en is opschaling lastig.

Regionale data-infrastructuren als oplossing

Het rapport benadrukt het belang van regionale data-infrastructuren om deze knelpunten te doorbreken. Door data uit verschillende domeinen, zoals zorg, sociaal domein en publieke gezondheid, te combineren, ontstaat een completer beeld van gezondheid en effecten van interventies. Dit maakt het mogelijk om beter onderbouwde keuzes te maken, resultaten nauwkeuriger te meten en samenwerking tussen partijen te versterken.

Voorbeelden uit Nederland laten zien dat deze aanpak werkt. Initiatieven zoals de data-infrastructuur in de Achterhoek (GERDA) worden inmiddels ook toegepast in andere regio’s, waaronder Groningen en Drenthe.

Wat is nodig voor regionale toepassing?

Volgens Invest-NL zijn er meerdere voorwaarden om regionale data-infrastructuren succesvol te ontwikkelen. Technisch vraagt dit om systemen die op elkaar aansluiten en data op een gestandaardiseerde manier ontsluiten. Daarnaast zijn duidelijke afspraken nodig over governance: wie heeft toegang tot welke data en hoe wordt deze gebruikt.

Privacy en vertrouwen spelen hierbij een centrale rol. Organisaties moeten voldoen aan wetgeving zoals de AVG en tegelijkertijd bereid zijn om data te delen. Ook structurele financiering is noodzakelijk, omdat het opzetten en onderhouden van deze infrastructuren investeringen vergt.

Breder belang voor regio’s

Regionale data-infrastructuren zijn volgens het rapport niet alleen van belang voor financiering van preventie. Ze bieden ook kansen voor beter beleid, innovatie en samenwerking binnen regio’s.

Door data beter te benutten, kunnen regio’s gerichter sturen op gezondheid en zorgvraag. Daarmee vormen deze infrastructuren een belangrijke stap in de overgang naar een zorgsysteem waarin preventie centraler staat.