Eind december publiceerde de Europese Commissie, via het Joint Research Centre, de EU Industrial R&D Investment Scoreboard 2025. Dit jaarlijkse overzicht brengt de R&D-investeringen van de grootste bedrijven ter wereld. Samen zijn zij goed voor het overgrote deel van alle private onderzoeks- en ontwikkelingsuitgaven. Het bijbehorende nieuwsbericht schetst de hoofdlijnen; het rapport zelf laat vooral zien waar innovatiekracht zich concentreert, maar ook waar niet.

Op het eerste oog is de boodschap gemengd. Europese bedrijven investeren nog altijd fors in R&D, maar de groei vlakt af. Tegelijkertijd zijn er sectoren waarin Europa juist sterker presteert dan andere werelddelen, zoals energie en gezondheidszorg. Precies in die spanning zit een interessante les voor Noord-Nederland.

Innoveren is niet alleen opschalen

Wat het Scoreboard vooral duidelijk maakt, is dat innovatie steeds minder gelijkmatig verdeeld is. Een relatief kleine groep grote bedrijven neemt een steeds groter deel van de wereldwijde R&D-investeringen voor zijn rekening. Dat betekent dat regionale groei minder draait om 'meedoen in alles', en meer om aansluiten op plekken waar de investeringsstroom al op gang is.

Voor Noord-Nederland is dat herkenbaar. De regio beschikt niet over een grote concentratie techreuzen, maar wel over sterke ecosystemen rond energie, chemie, water en gezondheid. Het Scoreboard laat zien dat dit geen zwakte hoeft te zijn, zolang regio’s zich niet blindstaren op schaal, maar kiezen voor complementariteit: aansluiten bij mondiale innovatietrajecten met een eigen, herkenbaar profiel.

Energie en gezondheid groeien sterk

In het rapport valt op dat Europese bedrijven juist in energie en health hun R&D-inspanningen opvoeren. Dat zijn domeinen waarin Noord-Nederland al langer investeert, via campussen, fieldlabs en publiek-private samenwerkingen. De vraag verschuift daarmee: niet langer of deze sectoren relevant zijn, maar hoe de regio de stap maakt van projecten naar structurele R&D-tractie.

Daarbij gaat het niet alleen om startups of pilots, maar ook om het aantrekken en vasthouden van corporate R&D-activiteiten, en om de doorwerking daarvan naar het mkb, onderwijs en arbeidsmarkt. Het Scoreboard benadrukt impliciet dat regionale waardecreatie pas ontstaat wanneer kennis ook daadwerkelijk landt en circuleert.

De rol van ecosystemen

Een andere rode draad in het rapport is dat innovatie steeds geconcentreerder raakt bij een kleine groep koplopers. Dat vergroot het risico dat kennis minder snel doorwerkt naar de rest van de economie. Voor regio’s zonder hoofdkantoren van deze bedrijven betekent dit dat diffusievermogen cruciaal wordt: het vermogen om kennis te absorberen, te vertalen en toe te passen.

Hier ligt een duidelijke regionale opgave. Ecosystemen zijn pas echt sterk als zij niet alleen excellentie organiseren, maar ook zorgen voor verbinding tussen koplopers en volgers. Dat vraagt om meer dan losse projecten; het vraagt om langdurige samenwerking, gedeelde infrastructuur en een scherp oog voor opschaling.