Het nieuwjaarsartikel van Sandor Gaastra, secretaris-generaal van het Ministerie van Economische Zaken, leest als een waarschuwing. Niet omdat de wereldhandel instort, die groeit nog steeds, maar omdat handel steeds minder neutraal is. Landen gebruiken hun positie in ketens om druk uit te oefenen. Wie iets maakt of beheert waar anderen niet omheen kunnen, heeft macht. Economische afhankelijkheid is daarmee geen efficiëntievoordeel meer, maar een strategisch risico.

Dat wringt met hoe we de afgelopen decennia naar economie hebben gekeken. Zo goedkoop mogelijk inkopen, zo efficiënt mogelijk organiseren, zo weinig mogelijk zelf doen. Gaastra zegt eigenlijk: dat tijdperk is voorbij. Soms moet je bewust betalen voor minder kwetsbaarheid. Niet omdat dat direct meer oplevert, maar omdat het voorkomt dat je later klem komt te zitten. Economische macht is een vorm van collectieve bescherming. Je hoopt haar niet nodig te hebben, maar je kunt niet zonder.

Dat klinkt als een discussie voor Brussel, over chips, sancties en handelsakkoorden. Maar wie beter kijkt, ziet dat dit verhaal niet begint bij beleid, maar bij plekken. Bij havens waar energiestromen aanlanden. Bij industriegebieden waar nieuwe materialen worden gemaakt. Bij datakabels die continenten verbinden. Dáár wordt geopolitiek tastbaar.

Vanuit dat perspectief verschuift ook de blik op regio’s buiten de grote steden. Ruimte is geen overblijfsel, maar een strategische asset. Energieproductie, netcapaciteit en maakindustrie passen nu eenmaal niet allemaal op een paar vierkante kilometer rond Amsterdam of Rotterdam. Wie die functies kan dragen, levert niet alleen banen maar ook onderhandelingskracht.

Dat maakt regionale ontwikkeling minder vrijblijvend. Het gaat niet alleen om groei of om eerlijk verdelen, maar om weerbaarheid. Een regio met eigen energie, eigen productie en stevige infrastructuur maakt een land minder chantabel. Verspreiding van functies is dan geen inefficiëntie, maar verzekering.

De neiging om alles te concentreren waar het al zit, is vanuit kostenlogica begrijpelijk. Vanuit geopolitieke logica is ze riskant. Niet elke hectare moet woningbouw worden. Sommige plekken zijn waardevoller als energielandschap, als fabrieksterrein of als logistiek knooppunt. Strategische autonomie vraagt letterlijk om ruimte.

Gaastra pleit voor offensief technologiebeleid en sterkere Europese samenwerking. Dat grote verhaal begint niet met één nationale kampioen, maar met ecosystemen die moeilijk te omzeilen zijn. Waar kennis, infrastructuur en productie elkaar versterken. Wie zulke plekken bouwt, vergroot de speelruimte van het hele land.

Blog: Jarno Welp

(Foto: Groningen Seaports)