Een nieuwe whitepaper van Innovatiespotter analyseert het Nederlandse innovatielandschap en laat zien dat overheidsondersteuning slechts beperkt terechtkomt bij een grote groep innovatieve bedrijven. Op basis van data over 3 miljoen bedrijven en deelname aan meer dan 2.000 innovatieprogramma’s ontstaat een scherp beeld van waar het systeem wél - en juist niet - werkt.

De Groeimatrix als lens

Centraal in de analyse staat de zogeheten groeimatrix, waarin innovatieve bedrijven worden ingedeeld naar omvang (boven of onder 10 fte) en leeftijd (jonger of ouder dan 10 jaar). Dit levert vier groepen op: start-ups (klein/jong), scale-ups (groot/jong), gevestigde innovatieve bedrijven (groot/oud) en kleine gevestigde bedrijven (klein/oud).

De verdeling laat zien dat het innovatielandschap anders is opgebouwd dan vaak wordt verondersteld. Start-ups vormen slechts 15% van het totaal, terwijl kleine gevestigde bedrijven met 45% veruit de grootste groep zijn. Scale-ups blijven met 3% relatief schaars, terwijl 37% bestaat uit grotere, gevestigde innovatieve bedrijven.

Gebruik van ondersteuning ongelijk verdeeld

De whitepaper laat zien dat gebruik van ondersteuningsinstrumenten sterk samenhangt met omvang. Van de grotere innovatieve bedrijven maakt 59% tot 66% gebruik van programma’s, subsidies of netwerken. Bij start-ups ligt dit aandeel op 37%.

De groep kleine gevestigde bedrijven blijft achter: slechts 32% maakt gebruik van ondersteuning. Bij RVO-subsidies wordt dit verschil nog duidelijker. Waar ongeveer 11% van de grotere bedrijven subsidie ontvangt, geldt dit voor slechts 4,1% van de kleine gevestigde bedrijven.

Juist deze groep, die bijna de helft van het innovatielandschap vormt, profiteert dus het minst van het bestaande aanbod.

Structurele mismatch

Volgens de analyse wijst dit op een structurele mismatch tussen beleid en praktijk. Het ondersteuningslandschap is complex en versnipperd, met honderden regelingen op verschillende bestuursniveaus. Kleine bedrijven hebben vaak onvoldoende capaciteit om hierin hun weg te vinden.

Daarnaast werkt het systeem grotendeels op basis van zelfselectie: bedrijven moeten zelf initiatief nemen om ondersteuning te vinden en aan te vragen. Hierdoor profiteren vooral partijen met tijd, kennis en netwerk, terwijl anderen buiten beeld blijven.

Regionale sleutelrol

De whitepaper pleit daarom voor een meer proactieve en datagedreven aanpak. Overheden en regionale ontwikkelingsmaatschappijen kunnen een sleutelrol spelen door actief bedrijven te identificeren en te koppelen aan passende ondersteuning.

Met name de groep kleine gevestigde innovatieve bedrijven, ook wel smart-ups of nichebedrijven, wordt gezien als onderbenut potentieel. Zij zijn vaak regionaal verankerd, creëren werkgelegenheid en hebben groeikansen, maar blijven nu onder de radar.

Een gerichtere benadering kan niet alleen het bereik van beleid vergroten, maar ook het innovatiesysteem als geheel versterken.