Het Rijk en de provincies hebben tijdens het Bestuurlijk Overleg Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (BO VRO) en het BO MIRT van januari 2026 nieuwe afspraken gemaakt over investeringen en ruimtegebruik. De kern van deze afspraken is helder: de grote nationale opgaven zoals wonen, energie, economie, natuur en bereikbaarheid vragen om scherpere ruimtelijke keuzes en nauwere samenwerking tussen Rijk en regio. Voor Groningen zijn deze afspraken vastgelegd in het Ruimtelijk Arrangement Rijk–Groningen, dat richting geeft aan de ruimtelijke ontwikkeling in de komende jaren

Regie terug bij het Rijk, uitvoering in de regio

Met de (ontwerp) Nota Ruimte en het NOVEX-programma herneemt het Rijk regie op de ruimtelijke inrichting van Nederland. Tegelijkertijd wordt erkend dat maatwerk per regio noodzakelijk is. In het arrangement met Groningen worden daarom wederkerige afspraken gemaakt: het Rijk biedt ruimte en investeringen, terwijl de provincie duidelijke keuzes maakt over prioriteiten en inpassing. Dit markeert een verschuiving van losse projecten naar een meer samenhangende ruimtelijke agenda.

Wonen, energie en economie in samenhang

Voor Groningen ligt de nadruk op herstructurering van bestaande kernen, versterking van regiocentra en het toekomstbestendig maken van de woningvoorraad. Nieuwbouw wordt nadrukkelijk gekoppeld aan leefbaarheid, energiearmoedebestrijding en bereikbaarheid. Tegelijkertijd blijft de provincie een sleutelrol spelen in de nationale energietransitie, met ruimte voor aanlanding van wind op zee, waterstofopslag en grootschalige energie-infrastructuur. De afspraken onderstrepen dat deze ontwikkelingen niet los gezien kunnen worden van landschap en ruimtelijke kwaliteit.

Ook economisch wordt gekozen voor focus. Ruimte voor industrie en energie wordt geconcentreerd op bestaande en nieuwe XXL-bedrijventerreinen, zoals de Oostpolder en locaties langs de A7/N33. Daarbij is expliciet aandacht voor herstructurering van verouderde bedrijventerreinen en het beschermen van schaarse watergebonden kavels.

Brede welvaart en weerbaarheid als leidraad

Opvallend is dat het arrangement expliciet aansluit bij Nij Begun en het streven naar brede welvaart. Ruimtelijke keuzes moeten niet alleen economische groei faciliteren, maar ook bijdragen aan gezondheid, leefbaarheid en sociale samenhang. Thema’s als zoetwaterbeschikbaarheid, landbouwtransitie en defensie worden meegenomen in een integrale afweging, waarbij water en bodem sturend zijn.

Noord-Nederland

De afspraken maken duidelijk dat ruimtelijke ordening weer een strategisch instrument wordt. Voor Noord-Nederland betekent dit meer duidelijkheid, maar ook meer verantwoordelijkheid. De regio krijgt ruimte om haar eigen profiel te versterken, mits keuzes consistent worden doorgezet. De uitdaging ligt nu in de uitvoering: het verbinden van investeringen, beleid en lokale praktijk tot een samenhangend geheel. Hier zal moeten blijken of deze nieuwe ruimtelijke regie daadwerkelijk leidt tot duurzame ontwikkeling en versterking van de regionale weerbaarheid.