De toekomstige warmtevoorziening heeft gevolgen voor de regionale economie. Keuzes over eigenaarschap, infrastructuur en financiering bepalen welke bedrijven kunnen deelnemen aan de warmtetransitie en waar de economische opbrengsten terechtkomen. In een nieuwe studie presenteren het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en TNO vijf toekomstscenario's voor de warmtevoorziening in 2050. Voor Noord-Nederland, met zijn energie-infrastructuur en lokale energie-initiatieven, bieden deze scenario's aanknopingspunten om economische kansen en maatschappelijke belangen gezamenlijk af te wegen.

Vijf scenario's met verschillende economische gevolgen

Het PBL onderscheidt vijf scenario's: Nationale regie, Regionale balans, Lokaal verbonden, Georganiseerde markt en Autonoom regelvrij. Deze verschillen in de verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheden, bedrijven en inwoners. De onderzoekers laten zien hoe maatschappelijke waarden als betaalbaarheid, leveringszekerheid en keuzevrijheid kunnen leiden tot verschillende keuzes voor de warmtevoorziening.

Ook voor bedrijven zijn deze keuzes relevant. Collectieve warmtenetten vragen om langdurige investeringen en samenwerking tussen warmteproducenten, infrastructuurbeheerders en afnemers. Een marktgerichte aanpak biedt ruimte aan commerciële aanbieders, terwijl publieke of regionale samenwerking andere mogelijkheden biedt voor financiering en zeggenschap.

Restwarmte als economische kans voor Noord-Nederland

De noordelijke energie- en industriesector biedt mogelijkheden om de warmtevoorziening te verbinden met bestaande economische activiteiten. Een concreet voorbeeld is WarmteStad in Groningen, dat restwarmte van datacenters op Zernike Campus gebruikt om woningen en gebouwen te verwarmen. Ook de toekomstige AI-fabriek kan warmte leveren. Volgens WarmteStad kan daarmee warmte voor 2.000 tot 3.000 woningen beschikbaar komen.

Dergelijke samenwerking biedt voordelen voor beide partijen. Datacenters kunnen hun koelprocessen koppelen aan een nuttige bestemming voor vrijkomende warmte, terwijl warmtebedrijven minder afhankelijk worden van afzonderlijke energiebronnen. Voor Noord-Nederland liggen vergelijkbare mogelijkheden bij bedrijven die tijdens hun productieprocessen warmte overhouden, mits geschikte afnemers en infrastructuur beschikbaar zijn.

Investeringen vragen om regionale samenwerking

Het benutten van restwarmte vraagt om aanzienlijke investeringen in leidingen, warmteopslag en technische installaties. De economische haalbaarheid hangt onder meer af van de afstand tussen producenten en afnemers, de beschikbare hoeveelheid warmte en langjarige leveringsafspraken.

Voor Noord-Nederland is daarmee vooral het scenario Regionale balans interessant om verder te verkennen. Samenwerking tussen gemeenten, energiebedrijven en industriële partijen kan helpen om investeringen af te stemmen en bestaande warmtebronnen beter te benutten. Het PBL spreekt geen voorkeur uit voor een scenario, maar biedt een kader om deze economische afwegingen naast maatschappelijke belangen te plaatsen.