Binnen de Europese energietransitie speelt waterstof een steeds grotere rol. Om de ontwikkeling van waterstoftechnologie te versnellen stimuleert de Europese Unie zogenoemde Hydrogen Valleys: regionale ecosystemen waarin productie, transport, opslag en toepassingen van waterstof samenkomen. Door deze onderdelen in één regio te combineren kunnen nieuwe technologieën sneller worden getest en opgeschaald.

In zo’n waterstofregio werken bedrijven, kennisinstellingen, infrastructuurbeheerders en overheden samen aan een volledige waterstofketen. Inmiddels zijn in Europa tientallen van deze Hydrogen Valleys in ontwikkeling. Het idee is dat regionale demonstratieprojecten uiteindelijk als voorbeeld kunnen dienen voor andere regio’s.

HEAVENN als demonstratieproject

Noord-Nederland was een van de eerste regio’s waar dit concept in praktijk werd gebracht. In 2020 ging hier het project HEAVENN (Hydrogen Energy Applications in Valley Environments for Northern Netherlands) van start. Het project werd gecoördineerd door de New Energy Coalition en bracht tientallen partners samen uit industrie, overheid en kennisinstellingen.

Binnen het project werd gewerkt aan vrijwel alle onderdelen van de waterstofketen. Zo ging het onder meer om de productie van groene waterstof via elektrolyse, opslag in zoutcavernes, transport via pijpleidingen en distributie via tankstations. Ook werden verschillende toepassingen getest, bijvoorbeeld in industrie, energievoorziening en mobiliteit.

Een aantal concrete demonstraties laat zien hoe breed het project was opgezet. Zo werd gewerkt aan waterstofvoertuigen zoals bussen, vrachtwagens en taxi’s, aan waterstoftankstations en aan projecten rond waterstof in de gebouwde omgeving. In Hoogeveen werd bijvoorbeeld gebouwd aan woningen die gebruikmaken van waterstof voor energievoorziening.

Van experiment naar opschaling

HEAVENN was in eerste instantie bedoeld als een grootschalig demonstratieproject. Het doel was om te laten zien hoe een volledige waterstofketen in een regionale economie kan functioneren. Daarmee moest het project een blauwdruk vormen voor andere Hydrogen Valleys in Europa.

Inmiddels verschuift de aandacht steeds meer naar de volgende fase. Verschillende projecten binnen het waterstofecosysteem werken toe naar een zogeheten Final Investment Decision (FID). Dat is het moment waarop bedrijven daadwerkelijk besluiten om grootschalige investeringen te doen.

Daarnaast wordt gewerkt aan het verbinden van verschillende waterstofprojecten en regio’s. Door ervaringen te delen en projecten beter op elkaar aan te laten sluiten, hopen betrokken partijen de ontwikkeling van waterstof in Europa verder te versnellen.

De volgende fase voor het Noorden

Voor Noord-Nederland betekent dit dat waterstof zich ontwikkelt van experimenteel project naar een structureel onderdeel van de regionale energie- en innovatiestrategie. De komende jaren zal moeten blijken in hoeverre de opgebouwde infrastructuur, kennis en samenwerking daadwerkelijk leiden tot grootschalige toepassingen.

Daarmee laat HEAVENN vooral zien hoe regionale innovatieprojecten kunnen bijdragen aan bredere Europese transities. Waterstof is daarbij niet alleen een nieuwe energiedrager, maar ook een manier om nieuwe economische netwerken en regionale ecosystemen op te bouwen.